Phụ thu nhiên liệu bay trở lại, cắt giảm đường bay tháng 4/2026

Đề xuất phụ thu nhiên liệu bay năm 2026 đánh dấu một sự đảo ngược chính sách đáng kể. Năm 2023, Chính phủ Việt Nam đã đình chỉ phụ thu nhiên liệu nội địa để kích cầu du lịch hàng không trong giai đoạn phục hồi sau COVID. Chiến lược này phát huy hiệu quả — lượng hành khách nội địa tăng vọt lên hơn 45 triệu vào năm 2025, mức cao kỷ lục vượt qua cả trước đại dịch. Nhưng bối cảnh địa chính trị đã thay đổi mạnh mẽ. Xung đột Iran–Mỹ bùng phát cuối tháng 2/2026 đã gây gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến đường thủy hẹp giữa Iran và Oman, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu khí thế giới đi qua mỗi ngày. Với giao thông tàu chở dầu bị chậm trễ, chi phí chuyển tuyến và phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh, giá nhiên liệu bay đã tăng vọt. Với các hãng hàng không Việt Nam hoạt động với biên lợi nhuận cực mỏng — đặc biệt các hãng giá rẻ như VietJet và Bamboo Airways — việc hấp thụ chi phí này không còn bền vững. Đề xuất của CAAV sẽ cho phép các hãng chuyển một phần chi phí nhiên liệu tăng thêm trực tiếp cho hành khách, với mức phụ thu thay đổi theo khoảng cách đường bay.

Ngay cả trước khi cuộc tranh luận về phụ thu được giải quyết, các hãng hàng không đã hành động. Vietnam Airlines, VietJet Air và Bamboo Airways đều đã công bố kế hoạch tạm ngừng hoặc giảm tần suất nhiều đường bay nội địa từ ngày 1/4/2026. Việc cắt giảm nhắm vào các đường bay có hệ số tải thấp — thường là các cặp thành phố thứ cấp nơi nhu cầu không đủ bù chi phí nhiên liệu tăng. Các đường bay kết nối sân bay khu vực như Vinh, Thanh Hoá, Đồng Hới và Côn Đảo dễ bị ảnh hưởng nhất. Các hãng đang tập trung chuyến bay vào các đường bay trục có nhu cầu cao (Hà Nội–TP.HCM, Hà Nội–Đà Nẵng, TP.HCM–Đà Nẵng) nơi họ có thể lấp đầy máy bay lớn hiệu quả hơn. Với hành khách trên các đường bay bị ảnh hưởng, lựa chọn thu hẹp: ít khung giờ bay hơn, nối chuyến qua sân bay trung chuyển lâu hơn, hoặc chuyển sang đường sắt và đường bộ. Đường sắt Việt Nam đã ghi nhận lượng đặt vé trước tháng 4 tăng 15% trên tuyến Thống Nhất Hà Nội–TP.HCM.

Nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng chi phí hàng không Việt Nam nằm cách hàng nghìn km, tại một tuyến đường thủy hẹp giữa Iran và Oman. Eo biển Hormuz xử lý khoảng 21 triệu thùng dầu mỗi ngày — khoảng 20% giao dịch dầu mỏ toàn cầu. Kể từ khi xung đột Iran–Mỹ leo thang cuối tháng 2/2026, giao thông tàu chở dầu qua eo biển bị gián đoạn bởi các cuộc đối đầu hải quân, hoạt động rà phá bom mìn và phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã tăng gấp ba trong một tháng. Dầu Brent đã tăng từ 78 USD lên gần 83 USD/thùng trong tháng 3 — tăng 6%. Nhưng giá nhiên liệu bay tăng nhanh hơn, khoảng 12-15% vì dầu hỏa hàng không (Jet A-1) là sản phẩm tinh chế với chi phí chế biến và hậu cần bổ sung trên giá dầu thô. Với các hãng hàng không Việt Nam — nhập khẩu gần như toàn bộ nhiên liệu bay — điều này dẫn đến chi phí phát sinh ước tính 800–1.200 tỷ VNĐ mỗi quý cho toàn ngành. Đề xuất phụ thu nhiên liệu là nỗ lực của CAAV nhằm phân bổ gánh nặng giữa hãng bay và hành khách, thay vì buộc các hãng phải gánh chịu hoàn toàn.

Phụ thu nhiên liệu đến vào thời điểm không thuận lợi cho người tiêu dùng Việt Nam. Lãi suất tiền gửi ngân hàng đã tăng lên 9% — mức cao nhất kể từ đầu năm 2024 — khi Ngân hàng Nhà nước thắt chặt chính sách tiền tệ để bảo vệ đồng Việt Nam trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu rút ra do xung đột Iran. Lãi suất cao hơn đồng nghĩa với vay mua nhà, mua xe và nợ thẻ tín dụng đắt đỏ hơn. Kết hợp với giá vé máy bay tăng, hộ gia đình Việt Nam bị siết chi tiêu tùy ý từ cả hai phía. Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng không Việt Nam, nhu cầu du lịch hàng không nội địa co giãn theo giá: tăng 10% giá vé trung bình lịch sử dẫn đến giảm 6-8% lượng hành khách. Thời điểm đặc biệt bất lợi cho ngành du lịch Việt Nam, vốn đang trông đợi vào mùa cao điểm nội địa mạnh mẽ (tháng 4-8). Các đơn vị khách sạn tại Đà Nẵng, Phú Quốc và Nha Trang đã báo cáo tốc độ đặt phòng chậm hơn cho tháng 4 so với cùng kỳ năm ngoái.

Tình hình vẫn đang diễn biến — đề xuất CAAV chưa được phê duyệt và lịch trình phụ thu chưa rõ ràng. Nhưng việc cắt giảm đường bay đã được xác nhận từ ngày 1/4. Đây là những gì hành khách có thể hành động ngay: 1. Đặt vé bay đến thành phố thứ cấp trước ngày 1/4. Các đường bay đến Vinh, Đồng Hới, Thanh Hoá, Côn Đảo và Quy Nhơn đang bị giảm hoặc tạm ngừng. Giá và tuyến hiện tại sẽ không kéo dài. 2. Cân nhắc đường sắt cho các tuyến dưới 800km. Tàu Thống Nhất (Hà Nội–TP.HCM) và tàu khu vực không bị ảnh hưởng bởi phụ thu nhiên liệu. Giường nằm Hà Nội–Đà Nẵng khoảng 600.000–800.000 VNĐ — có thể rẻ hơn vé bay có phụ thu. 3. Theo dõi thông báo hãng hàng không hàng tuần. VietJet và Vietnam Airlines cập nhật lịch trình trên website. Thay đổi có thể đến với thông báo ngắn khi giá nhiên liệu biến động. 4. Tính tổng chi phí thực. Vé "rẻ" 800.000 VNĐ có thể thành 950.000–1.000.000 VNĐ sau phụ thu cộng hành lý ký gửi — thu hẹp khoảng cách với hãng dịch vụ đầy đủ. 5. Bảo hiểm du lịch. Với các đường bay bị tạm ngừng, rủi ro huỷ chuyến hoặc thay đổi lịch trình phút chót cao hơn. Bảo hiểm du lịch cơ bản bao gồm gián đoạn chuyến bay chỉ 50.000–100.000 VNĐ và có thể giúp bạn tránh chi phí đặt lại vé đắt đỏ.