
Ảnh: Reuters — Thành phố Havana trong bóng tối khi lưới điện quốc gia sụp đổ hoàn toàn
Vào tháng 3 năm 2026, toàn bộ lưới điện quốc gia Cuba sụp đổ hoàn toàn sau khi nhà máy nhiệt điện lớn nhất đảo quốc — Antonio Guiteras ở tỉnh Matanzas — ngừng hoạt động đột ngột. Sự cố kéo theo hiệu ứng domino, khiến các nhà máy còn lại quá tải và lần lượt ngắt kết nối. Trong vòng 12 giờ, 11 triệu người dân Cuba chìm trong bóng tối hoàn toàn. Cuộc khủng hoảng diễn ra trong bối cảnh căng thẳng Iran-Mỹ leo thang và lo ngại về Eo biển Hormuz tiếp tục gây bất ổn thị trường năng lượng toàn cầu. Đây là lần mất điện toàn quốc thứ hai trong vòng 18 tháng, nhưng lần này nghiêm trọng hơn nhiều về cả quy mô và thời gian.
Hệ thống lưới điện Cuba được xây dựng từ thập niên 1960-1970, phần lớn thiết bị đã quá tuổi thọ sử dụng. Các nhà máy nhiệt điện liên tục gặp sự cố kỹ thuật do thiếu phụ tùng thay thế.
Cuba phụ thuộc nặng nề vào dầu nhập khẩu từ Venezuela và Mexico. Sản lượng dầu trong nước giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ, chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu.
Các lệnh trừng phạt kinh tế từ Hoa Kỳ hạn chế khả năng nhập khẩu thiết bị, phụ tùng và nhiên liệu, khiến việc bảo trì và nâng cấp hệ thống điện gần như bất khả thi.
Nắng nóng kỷ lục với nhiệt độ trên 40°C làm tăng nhu cầu sử dụng điều hòa, gây quá tải cho lưới điện vốn đã yếu kém.
Mất điện toàn quốc không chỉ là bất tiện — đó là cuộc khủng hoảng nhân đạo thực sự. Hàng triệu người đối mặt với tình trạng thiếu nước sạch, thực phẩm hư hỏng, dịch vụ y tế gián đoạn và nắng nóng cực độ.
▸ 11 trieu nguoi khong co dien trong nhieu ngay -- tu lanh ngung hoat dong, thuc pham hu hong, benh vien chay may phat du phong cho den khi het nhien lieu.
Bệnh viện hoạt động bằng máy phát dự phòng với nhiên liệu có hạn. Thuốc cần bảo quản lạnh bị hỏng. Máy thở và thiết bị cấp cứu ngừng hoạt động.
Hệ thống bơm nước ngừng hoạt động, hàng triệu người không có nước sạch để uống và sinh hoạt. Nguy cơ bùng phát dịch bệnh tăng cao.
Tủ lạnh và tủ đông ngừng hoạt động khiến thực phẩm hư hỏng hàng loạt. Các cửa hàng và chợ không thể bảo quản hàng hóa.
Mạng viễn thông và internet bị gián đoạn, người dân không thể liên lạc với gia đình hoặc gọi cấp cứu.
Đèn giao thông tắt, trạm xăng không thể bơm nhiên liệu, giao thông công cộng tê liệt hoàn toàn.
Không có quạt hay điều hòa trong nắng nóng 40°C, người già và trẻ nhỏ đối mặt nguy cơ sốc nhiệt nghiêm trọng.
Cuba tiêu thụ khoảng 130.000 thùng dầu mỗi ngày nhưng sản xuất trong nước chỉ đạt khoảng 35.000-40.000 thùng — thấp nhất kể từ thập niên 1990. Phần còn lại phải nhập khẩu, chủ yếu từ Venezuela và Mexico. Tuy nhiên, Venezuela — đồng minh năng lượng lâu năm — đã liên tục cắt giảm viện trợ dầu mỏ do chính nước này cũng đang trong khủng hoảng kinh tế sâu sắc. Kết quả là các nhà máy nhiệt điện Cuba thường xuyên phải hoạt động dưới công suất hoặc ngừng hẳn vì không có đủ nhiên liệu.
Cuộc khủng hoảng năng lượng Cuba không thể tách rời khỏi bối cảnh địa chính trị phức tạp. Mối quan hệ năng lượng Cuba-Venezuela, lệnh trừng phạt từ Hoa Kỳ, và sự cô lập kinh tế đã tạo nên vòng xoáy khó thoát.
Venezuela từng cung cấp hơn 100.000 thùng dầu/ngày cho Cuba với giá ưu đãi. Sản lượng hiện tại chỉ còn một phần nhỏ do khủng hoảng kinh tế nội bộ.
Cả Cuba và Venezuela đều chịu lệnh trừng phạt từ Hoa Kỳ, hạn chế khả năng giao dịch dầu mỏ và tài chính quốc tế.
Chương trình PetroCaribe — từng cung cấp dầu giá rẻ cho các nước Caribbean — đã gần như ngừng hoạt động.
Các nhà máy điện cần linh kiện từ nước ngoài nhưng lệnh trừng phạt và thiếu ngoại tệ khiến việc nhập khẩu gần như không thể.
Nhiều kỹ sư giỏi đã rời Cuba, đội ngũ còn lại phải làm việc quá tải với thiết bị cũ kỹ.
Nhiệt độ liên tục trên 40°C khiến nhu cầu sử dụng điện tăng vọt ngay khi lưới điện vừa được khôi phục.
Ngân sách nhà nước không đủ để đầu tư vào hạ tầng năng lượng mới, trong khi nợ nước ngoài chồng chất.
Khủng hoảng điện không phải là điều mới mẻ với Cuba. Kể từ khi Liên Xô sụp đổ năm 1991, đảo quốc này đã trải qua nhiều đợt mất điện nghiêm trọng. Tuy nhiên, tần suất và cường độ ngày càng tăng trong những năm gần đây cho thấy vấn đề đang trở nên tồi tệ hơn.
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 2024 | Bão Oscar gây mất điện toàn quốc kéo dài 4 ngày, ảnh hưởng 10 triệu người |
| 2023 | Nhiều đợt cắt điện luân phiên kéo dài suốt mùa hè do thiếu nhiên liệu |
| 2022 | Bão Ian phá hủy đường dây truyền tải, mất điện diện rộng tại miền Tây Cuba |
| 2019 | Khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng sau khi Venezuela cắt giảm viện trợ dầu mỏ |
| Thập niên 1990 | "Thời kỳ Đặc biệt" — mất điện 16-18 giờ/ngày sau khi Liên Xô sụp đổ |
Dữ liệu tổng hợp từ các nguồn báo cáo quốc tế.
Cuba không phải là quốc gia duy nhất trong khu vực Caribbean đối mặt với thách thức năng lượng. Nhiều đảo quốc nhỏ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu đắt đỏ, khiến họ dễ bị tổn thương trước biến động giá cả và gián đoạn chuỗi cung ứng.
Lưới điện vẫn chưa hồi phục hoàn toàn sau bão Maria 2017, thường xuyên mất điện
Đầu tư mạnh vào năng lượng mặt trời và gió, mục tiêu 50% năng lượng tái tạo vào 2030
Cam kết 100% năng lượng tái tạo vào 2030, lắp đặt pin mặt trời trên mái nhà rộng rãi
Chỉ 45% dân số có điện, phụ thuộc gần như hoàn toàn vào máy phát diesel
Đầu tư vào khí tự nhiên và năng lượng tái tạo, giảm phụ thuộc vào dầu mỏ
Các chuyên gia năng lượng cho rằng Cuba cần một chiến lược đa hướng để thoát khỏi vòng xoáy khủng hoảng điện:
Xem thêm: Khủng hoảng eo biển Hormuz và Biến động xã hội Cuba.
Hình ảnh minh họa. Photo: ZestLab Archive
Từ khóa liên quan
Theo dõi xu hướng mới nhất
Bookmark trang này và quay lại thường xuyên để cập nhật thông tin mới nhất.