Điểm chính
- S&P 500 tăng 16% nhưng việc làm sản xuất giảm 89.000 — Phố Wall được lợi, công nhân không.
- Tòa án Tối cao tuyên bố thuế quan IEEPA bất hợp pháp, yêu cầu hoàn trả $166 tỷ USD cho nhà nhập khẩu.
- Chỉ 17 thỏa thuận thương mại được hoàn thành từ hơn 90 quốc gia bị áp thuế.
- Thâm hụt thương mại giảm 24% nhưng 50% doanh nghiệp Đức cắt giảm đầu tư tại Mỹ.
- Nhân kỷ niệm, Trump công bố thêm thuế quan mới nhắm vào ô tô và bán dẫn.
Ngày Giải phóng là gì?
Ngày 2 tháng 4 năm 2025, Tổng thống Trump công bố chương trình thuế quan diện rộng nhất kể từ Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley năm 1930. Gọi là 'Ngày Giải phóng,' chính sách này áp mức thuế cơ bản 10% lên toàn bộ hàng nhập khẩu vào Mỹ, cộng thêm các mức thuế cao hơn cho từng quốc gia: Trung Quốc 34%, Liên minh châu Âu 20%, Việt Nam 46%, Nhật Bản 24%, và nhiều quốc gia khác.
Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), tổng giá trị thuế quan đã ảnh hưởng đến hơn $3,1 nghìn tỷ USD hàng nhập khẩu hàng năm. Mức thuế bình quân gia quyền của Mỹ tăng từ 2,5% lên gần 22% chỉ trong một đêm, mức cao nhất kể từ Đại Suy thoái.
→ Nếu bạn mua iPhone hay laptop nhập khẩu tại Việt Nam, thuế quan khiến giá bán lẻ tăng thêm 5-12% tùy sản phẩm.
Bảng điểm một năm
Một năm sau, kết quả là một bức tranh trái chiều. Thị trường tài chính phục hồi mạnh mẽ, nhưng nền kinh tế thực — việc làm, sản xuất, đầu tư nước ngoài — cho thấy những vết nứt nghiêm trọng.
Phố Wall: Người thắng cuộc bất ngờ
S&P 500 tăng 16% kể từ Ngày Giải phóng. Điều này có vẻ nghịch lý, nhưng theo CNBC, các nhà đầu tư đã 'định giá lại' tài sản Mỹ sau cú sốc ban đầu. Các tập đoàn lớn có khả năng chuyển chi phí thuế quan sang người tiêu dùng, bảo vệ biên lợi nhuận. Các công ty nhỏ phụ thuộc nhập khẩu thì không may mắn như vậy.
→ Nếu bạn đầu tư $10.000 vào S&P 500 ngay trước Liberation Day và giữ, tài khoản bạn tăng thêm $1.600. Nhưng giỏ hàng tuần của bạn cũng đắt hơn $28-40.
Thực tế sản xuất: 89.000 việc làm biến mất
Bất chấp lời hứa hồi sinh sản xuất Mỹ, ngành này đã mất 89.000 việc làm kể từ Ngày Giải phóng, theo NPR. Nguyên nhân chính: chi phí nguyên liệu đầu vào tăng do thuế quan lên thép, nhôm và linh kiện nhập khẩu khiến nhiều nhà sản xuất chuyển cơ sở ra nước ngoài hoặc tự động hóa để giảm chi phí.
Một khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Đức (DIHK) cho thấy 50% doanh nghiệp Đức đang cắt giảm đầu tư tại Mỹ. Điều này có nghĩa là ít nhà máy mới, ít việc làm mới, và ít chuyển giao công nghệ hơn — chính xác ngược lại với mục tiêu tuyên bố của thuế quan.
→ Một công nhân nhà máy tại bang Ohio với lương $52.000/năm mất việc do nhà máy đóng cửa. Tìm việc tương đương ở khu vực có thể mất 4-8 tháng.
Phán quyết Tòa án Tối cao: $166 tỷ USD và sự bất ổn pháp lý
Vào tháng 2 năm 2026, Tòa án Tối cao phán quyết với tỷ lệ 6-3 rằng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) không ủy quyền cho việc áp thuế quan. Theo CFR, phán quyết này có nghĩa là chính phủ nợ các nhà nhập khẩu $166 tỷ USD tiền hoàn thuế — một 'quả bom nổ chậm' tài chính mà Quốc hội vẫn chưa giải quyết.
Chính quyền nhanh chóng chuyển sang Section 232 và Đạo luật Thương mại 1974 làm cơ sở pháp lý thay thế. Nhưng sự bất ổn pháp lý đã gây thiệt hại: doanh nghiệp không thể lập kế hoạch dài hạn khi luật chơi có thể thay đổi bởi bất kỳ phán quyết tòa án nào tiếp theo.
→ Nếu bạn là nhà nhập khẩu đã nộp $500.000 thuế quan IEEPA, bạn có quyền đòi hoàn thuế — nhưng quy trình có thể kéo dài 2-5 năm qua tòa án.
Theo dõi thỏa thuận: 17 trên 90+
Một năm sau, chỉ 17 quốc gia đã hoàn tất thỏa thuận thương mại với Mỹ. Bảng dưới đây cho thấy tình trạng của các đối tác thương mại lớn nhất. Việt Nam, với mức thuế 46% — cao nhất trong ASEAN — vẫn đang thương lượng.
| Quốc gia | Thuế suất | Thỏa thuận | Trạng thái |
|---|---|---|---|
| Trung Quốc | 34% | Không | Leo thang |
| EU | 20% | Một phần | Đàm phán |
| Việt Nam | 46% | Đang thương lượng | Căng thẳng |
| Nhật Bản | 24% | Có | Ổn định |
| Hàn Quốc | 25% | Có | Ổn định |
| Ấn Độ | 26% | Không | Đàm phán |
Dòng thời gian: Một năm thuế quan
Trump công bố thuế quan 10% toàn cầu. Trung Quốc 34%, EU 20%, Việt Nam 46%, Nhật Bản 24%. Thị trường chứng khoán toàn cầu giảm mạnh.
→ Hàng xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ tăng giá ngay lập tức, ảnh hưởng trực tiếp các ngành dệt may, giày dép, điện tử.
EU áp thuế trả đũa lên hàng hóa Mỹ. Trung Quốc tăng thuế lên nông sản Mỹ. 57 quốc gia yêu cầu đàm phán song phương.
→ Nông dân Mỹ mất thị trường Trung Quốc, giá đậu nành giảm 18% — ảnh hưởng người tiêu dùng VN qua giá thực phẩm nhập khẩu.
SCOTUS phán quyết 6-3 rằng IEEPA không cho phép áp thuế quan. $166 tỷ USD hoàn thuế được yêu cầu. Chính quyền chuyển sang Section 232.
→ Doanh nghiệp nhập khẩu Mỹ có thể được hoàn thuế — nhưng quy trình kéo dài nhiều năm, bất ổn chính sách tiếp tục.
Nhân dịp kỷ niệm, Trump công bố thêm thuế quan mới nhắm vào ngành ô tô và linh kiện bán dẫn. Chỉ 17/90+ quốc gia đạt thỏa thuận thương mại.
→ Giá ô tô nhập khẩu tăng thêm 5-15%, ảnh hưởng trực tiếp người mua xe tại Việt Nam và toàn cầu.
Kỷ niệm 1 năm: Thêm thuế quan mới
Thay vì giảm leo thang, Tổng thống Trump đánh dấu kỷ niệm một năm bằng việc công bố thêm thuế quan mới nhắm vào ô tô nhập khẩu và linh kiện bán dẫn. Theo CNBC, các nhà đầu tư đang 'suy nghĩ lại về tài sản Mỹ' khi bất ổn chính sách tiếp tục leo thang.
NPR ghi nhận rằng lạm phát — vốn đã tăng do thuế quan — có thể chịu thêm áp lực khi đợt thuế mới có hiệu lực. Giá ô tô nhập khẩu dự kiến tăng thêm 5-15%, và chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đối mặt thêm gián đoạn.
→ Nếu bạn định mua xe nhập khẩu tại Việt Nam trong quý 3/2026, giá có thể tăng thêm 50-150 triệu VNĐ tùy dòng xe do tác động thuế quan mới.