Thuế quan Trump 2026: Tác động kinh tế toàn diện

Gánh nặng $1,500 cho mỗi hộ gia đình

Theo Tax Foundation, thuế quan Trump là mức tăng thuế lớn nhất theo tỷ lệ GDP kể từ năm 1993. Với mức thuế cao nhất kể từ Thế chiến II, chi phí trung bình mỗi hộ gia đình Mỹ tăng thêm $1,500 mỗi năm vào năm 2026. Con số này bao gồm giá hàng tiêu dùng tăng, từ điện tử đến quần áo và thực phẩm nhập khẩu.

Goldman Sachs ước tính riêng thuế quan đã đẩy lạm phát tăng 0,5 điểm phần trăm trong năm 2025. JPMorgan cho biết 80% doanh nghiệp ban đầu hấp thụ chi phí thuế, nhưng con số này dự kiến giảm mạnh xuống chỉ 20% vào nửa cuối 2026. Khi doanh nghiệp bắt đầu chuyển chi phí sang người tiêu dùng, gánh nặng thực tế có thể vượt xa ước tính $1,500.

Nếu bạn mua sắm hàng nhập khẩu thường xuyên, $1,500/năm tương đương khoảng 38 triệu VNĐ, gần bằng 1 tháng lương trung bình tại Việt Nam.

Phán quyết Tòa án Tối cao: IEEPA không cho phép thuế quan

Ngày 20 tháng 2 năm 2026, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết với tỷ lệ 6-3 rằng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) không ủy quyền cho Tổng thống áp thuế quan. Đây là bước ngoặt pháp lý lớn nhất trong chính sách thương mại Mỹ kể từ thập niên 1930. Phán quyết xác định rằng IEEPA chỉ cho phép các biện pháp tài chính như đóng băng tài sản và trừng phạt kinh tế, không phải rào cản thương mại.

Phán quyết buộc chính quyền Trump phải nhanh chóng tìm cơ sở pháp lý thay thế. Trong vòng vài tuần, các mức thuế quan IEEPA bị vô hiệu hóa được thay bằng thuế quan mới theo Section 232 (An ninh quốc gia) và Đạo luật Thương mại 1974. Mặc dù cơ sở pháp lý thay đổi, mục tiêu bảo hộ thương mại vẫn được duy trì.

Nếu bạn là doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ, phán quyết này tạo khoảng trống pháp lý ngắn hạn nhưng thuế quan mới đã nhanh chóng lấp đầy, hầu như không có cửa sổ miễn thuế.

Dòng thời gian chính sách thuế quan

Section 232: Thuế quan thay thế 10%

Sau phán quyết Tòa án Tối cao, chính quyền chuyển sang Section 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại 1962 và Đạo luật Thương mại 1974 để duy trì thuế quan. Mức thuế cơ bản 10% được áp dụng diện rộng, với một số ngành cụ thể chịu mức cao hơn. Tax Foundation ước tính riêng thuế quan Section 232 sẽ giảm GDP dài hạn của Mỹ 0,2%.

Đáng chú ý, Section 122 của Đạo luật Thương mại 1974 cho phép thuế quan tối đa 15% trong 150 ngày. Giới hạn này có nghĩa là nếu chính quyền muốn duy trì mức thuế cao hơn, họ cần phải liên tục gia hạn hoặc tìm cơ sở pháp lý bổ sung. Điều này tạo ra bất ổn chính sách, khiến doanh nghiệp khó lập kế hoạch dài hạn.

Doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ nên theo dõi sát thời hạn 150 ngày của Section 122, vì thuế suất có thể thay đổi đột ngột khi hết hạn.

Phân tích luồng thương mại: Thuế quan có hiệu quả không?

Dữ liệu cho thấy một bức tranh đáng ngạc nhiên: mặc dù Mỹ áp thuế quan cao nhất kể từ Thế chiến II, cả nhập khẩu Mỹ và xuất khẩu Trung Quốc đều đạt mức cao kỷ lục trong năm 2025. Thương mại toàn cầu vẫn tăng trưởng nhanh hơn kinh tế thế giới. Theo phân tích của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), thuế quan đã không thay đổi đáng kể thâm hụt thương mại.

Luồng thương mại đã chuyển hướng qua các nước trung gian, đặc biệt là Việt Nam, Mexico và Ấn Độ. Hàng hóa Trung Quốc thường được vận chuyển qua các nước này trước khi đến Mỹ, với mức chế biến tối thiểu để tránh thuế quan trực tiếp. Điều này giải thích tại sao thâm hụt tổng thể hầu như không thay đổi, trong khi thâm hụt song phương với Trung Quốc có vẻ giảm.

Việt Nam trở thành nước trung gian lớn nhất, xuất khẩu sang Mỹ tăng vọt. Tuy nhiên, Mỹ đang siết chặt kiểm tra xuất xứ hàng hóa, đe dọa mô hình trung chuyển này.

Cú sốc dầu từ xung đột Iran: Áp lực lạm phát kép

Bước vào tháng 4/2026, kinh tế Mỹ và toàn cầu đối mặt với áp lực lạm phát kép: thuế quan đẩy giá hàng nhập khẩu lên, trong khi xung đột Iran gây cú sốc giá dầu. Sự kết hợp này đặc biệt nguy hiểm vì chúng tác động lên các kênh lạm phát khác nhau nhưng cộng hưởng, từ chi phí vận tải đến nguyên liệu sản xuất đến hàng tiêu dùng cuối cùng.

JPMorgan cảnh báo rằng 80% doanh nghiệp ban đầu hấp thụ chi phí thuế quan sẽ giảm xuống chỉ còn 20% vào nửa cuối 2026. Điều này nghĩa là đợt chuyển giá lớn sắp đến đúng lúc giá năng lượng tăng cao do xung đột Iran. Người tiêu dùng sẽ cảm nhận hai cú sốc giá gần như đồng thời.

Nếu bạn đi xe máy hàng ngày tại Việt Nam, giá xăng tăng do xung đột Iran cộng với giá hàng nhập khẩu tăng do thuế quan có thể khiến chi phí sinh hoạt hàng tháng tăng thêm 200.000-500.000 VNĐ.

Tác động lên xuất khẩu Việt Nam

Với mức thuế cơ bản 10% áp dụng diện rộng, hàng xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ chịu gánh nặng thuế ước tính $14,5 tỷ USD. Bốn ngành chịu tác động lớn nhất là điện tử ($6,5 tỷ), dệt may ($4,4 tỷ), giày dép ($2,4 tỷ) và nông sản ($1,2 tỷ). Đây là phân tích của ZestLab dựa trên dữ liệu xuất khẩu 2025 và mức thuế Section 232.

Tính toán chi phí thuế quan cho hộ gia đình

Triển vọng tháng 4/2026: Điều gì tiếp theo?

Chính sách thuế quan Mỹ đang ở ngã rẽ quan trọng. Section 122 chỉ cho phép thuế tối đa 15% trong 150 ngày, nghĩa là một số mức thuế sẽ hết hạn vào mùa hè 2026 nếu không được gia hạn. Đồng thời, nhiều vụ kiện khác đang chờ xử lý tại tòa liên bang, có thể tiếp tục thu hẹp quyền hạn thuế quan của Tổng thống.

Các yếu tố cần theo dõi: (1) Liệu Quốc hội có thông qua luật ủy quyền thuế quan mới để thay thế IEEPA, (2) Phản ứng của các đối tác thương mại, đặc biệt là Trung Quốc và EU, (3) Dữ liệu lạm phát quý 2 sẽ cho thấy tác động thực tế của đợt chuyển giá từ doanh nghiệp sang người tiêu dùng.

Nếu bạn làm trong ngành xuất nhập khẩu, hãy chuẩn bị kế hoạch B cho cả hai kịch bản: thuế quan được gia hạn hoặc giảm sau 150 ngày.

Câu hỏi thường gặp