Sứ mệnh Artemis II: Phi hành đoàn NASA trở về Trái Đất sau hành trình lịch sử quanh Mặt Trăng

Artemis II không phải là một chuyến đổ bộ Mặt Trăng. Bốn phi hành gia chưa từng chạm chân lên bề mặt Mặt Trăng. Thay vào đó, nhiệm vụ là một chuyến bay vòng dạng lợi dụng quán tính tự do — một quỹ đạo được tính toán cực kỳ chính xác, lượn vòng quanh Mặt Trăng rồi quay về Trái Đất chỉ nhờ trọng lực của chính Mặt Trăng, không cần đốt động cơ để vào quỹ đạo. Mục đích là kiểm chứng mọi hệ thống trong kiến trúc Artemis dưới điều kiện thực tế có phi hành đoàn, trước khi NASA cam kết đưa người xuống bề mặt Mặt Trăng. Hệ thống hỗ trợ sự sống của Orion phục vụ bốn người liên tục hơn chín ngày. Mô-đun Dịch vụ do châu Âu chế tạo giữ tàu định hướng, cấp điện và đẩy. Mạng Không gian Sâu duy trì liên lạc ở khoảng cách xa nhất mà bất kỳ nhiệm vụ có phi hành đoàn nào từng yêu cầu. Và tấm chắn nhiệt — bộ phận có nguy cơ hỏng cao nhất trong các nhiệm vụ thời Apollo — lần đầu tiên được thử nghiệm ở vận tốc trở về từ Mặt Trăng với người ở bên trong. Mọi thứ đều hoạt động. Đó mới là tin chính. Không phải kỷ lục, không phải hình ảnh, không phải khoảnh khắc nổi tiếng — mà là việc chín ngày liên tục hoạt động trong không gian sâu có phi hành đoàn đã trôi qua mà không có một sự cố nào đe dọa nhiệm vụ.

Đối với các kỹ sư NASA theo dõi từ Houston, khoảnh khắc có rủi ro cao nhất của Artemis II không phải là chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng — mà là 30 phút cuối của giai đoạn tái nhập. Orion lao vào tầng cao khí quyển với vận tốc khoảng 24.500 dặm/giờ (Mach 32), nhanh hơn nhiều so với tàu vũ trụ trở về từ quỹ đạo thấp Trái Đất. Tấm chắn nhiệt AVCOAT — một công thức mới đã được thử nghiệm không người lái trên Artemis I năm 2022 — phải tiêu tán năng lượng động học tương đương một vụ nổ hạt nhân nhỏ, đạt đỉnh nhiệt bề mặt 3.000°F (1.649°C). Phi hành đoàn chịu lực hãm 3,9G: tức gấp khoảng bốn lần trọng lượng cơ thể đè vào ghế ngồi định hình. Dù phụ trợ bung ra ở độ cao 25.000 feet, tiếp theo là ba dù dẫn đường và ba dù chính dài 116 feet làm chậm Orion xuống vận tốc hạ cánh 17 dặm/giờ. Toàn bộ quá trình hạ — từ ranh giới khí quyển đến mặt nước — kéo dài khoảng 25 phút. Kiểm tra sau nhiệm vụ tấm chắn nhiệt của Integrity cho thấy mức hao mòn vật liệu thấp hơn dự kiến đáng kể — một dữ liệu quan trọng cho Artemis III, khi phi hành đoàn trở về từ bề mặt Mặt Trăng sẽ đập vào khí quyển ở chính xác cùng vận tốc đó. Không có sự kiểm chứng từ Artemis II, NASA sẽ phải bay Artemis III với tấm chắn nhiệt chưa được chứng minh chở phi hành gia trở về từ quỹ đạo Mặt Trăng. Rủi ro đó giờ đây không còn nữa.

Việt Nam chưa có chương trình không gian có phi hành đoàn, nhưng có lộ trình vệ tinh quốc gia — Vinasat-1, Vinasat-2, MicroDragon và vệ tinh quan sát Trái Đất LOTUSat-1 đang được lên kế hoạch. Việc Artemis II hạ cánh thành công có ý nghĩa với các nhà hoạch định chính sách Hà Nội vì hai lý do. Thứ nhất, năng lực Mặt Trăng đã được xác minh của Mỹ thiết lập lại tính toán cho các đường lối hợp tác quốc tế. Hiệp định Artemis — mà Việt Nam chưa ký nhưng các nước láng giềng như Singapore và Nhật Bản đã tham gia — được củng cố uy tín mỗi khi chương trình hoàn thành sạch sẽ một nhiệm vụ. Các trường đại học tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã đề xuất CubeSat cho Sáng kiến Phóng Sinh viên Đại học của NASA giờ đây có một đường ống thương mại cụ thể hơn để theo dõi. Thứ hai, nền kinh tế không gian rộng lớn mà Artemis đang neo giữ — được Morgan Stanley dự báo đạt 1,8 nghìn tỷ USD vào năm 2035 — ảnh hưởng trực tiếp đến các linh kiện mà Việt Nam đã sản xuất. Các cụm điện tử từ Bắc Ninh và Hải Phòng đã tham gia vào chuỗi cung ứng hàng không vũ trụ cấp 2. Một Artemis II thành công nghĩa là nhiều hợp đồng hơn đi qua chuỗi đó, và áp lực lớn hơn để nâng cấp năng lực sản xuất do FDI dẫn dắt lên tiêu chuẩn chất lượng cấp không gian.

Đăng ngày 23 tháng 5, 2026. Bài viết chỉ mang tính thông tin và giáo dục. Mọi dữ liệu lấy từ thông tin chính thức của NASA và các báo cáo đã xác minh trích dẫn ở trên.