Chim cánh cụt hoàng đế nguy cấp
IUCN nâng mức nguy cấp chim cánh cụt hoàng đế lên Bị đe dọa ngày 9/4, do mất băng biển. Dân số có thể giảm một nửa đến thập niên 2080.
Ảnh: Getty Images qua ABC News -- Chim cánh cụt hoàng đế trưởng thành tại Snow Hill, Nam Cực
Điểm chính
- IUCN nâng cấp chim cánh cụt hoàng đế từ Sắp bị đe dọa lên Nguy cấp ngày 9/4/2026
- Hải cẩu Nam Cực cũng được nâng cấp lên Nguy cấp
- Mất băng biển do biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính
- Quần thể dự kiến giảm một nửa vào những năm 2080
- Năm 2023: thất bại sinh sản thảm khốc, hơn 10.000 chim non chết
- 54 quần thể được biết đến, khoảng 250.000 cặp sinh sản
Quyết định của IUCN
Ngày 9 tháng 4, 2026, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) chính thức nâng cấp tình trạng của chim cánh cụt hoàng đế (Aptenodytes forsteri) từ Sắp bị đe dọa lên Nguy cấp trong Danh sách Đỏ của họ. Đây là lần đầu tiên loài chim cánh cụt mang tính biểu tượng này được xếp vào mức đe dọa cao như vậy, phản ánh mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng khí hậu tại Nam Cực.
Quyết định này được đưa ra sau nhiều năm thu thập dữ liệu về mất băng biển, thất bại sinh sản và suy giảm quần thể. IUCN cũng đồng thời nâng cấp hải cẩu Nam Cực (Arctocephalus gazella) lên Nguy cấp, cho thấy hệ sinh thái Nam Cực đang chịu áp lực to lớn từ biến đổi khí hậu.
Tại sao là Nguy cấp bây giờ?
Chim cánh cụt hoàng đế là loài chim cánh cụt duy nhất sinh sản trong mùa đông Nam Cực, cần băng biển ổn định ít nhất 9 tháng để hoàn thành chu kỳ sinh sản. Khi băng biển mất sớm hơn hoặc không hình thành đủ dày, chim non chưa trưởng thành đầy đủ sẽ bị nhấn chìm trong nước lạnh giá băng. Ba yếu tố đã hội tụ khiến IUCN phải hành động:
Mất băng biển gia tốc
Băng biển Nam Cực đạt mức thấp kỷ lục vào tháng 12/2025, với diện tích ít hơn 2 triệu km² so với mức trung bình nhiều năm. Xu hướng này đã liên tục từ năm 2016 và đang trở nên tồi tệ hơn mỗi năm.
Thất bại sinh sản hàng loạt
Năm 2023, một sự kiện mất băng biển chưa từng có đã khiến ít nhất 10.000 chim non chết tại nhiều quần thể. Đây là thất bại sinh sản thảm khốc nhất được ghi nhận, với 4 trong 5 quần thể ở biển Bellingshausen mất toàn bộ chim non.
Mô hình dự báo bi quan
Các mô hình khí hậu dự báo rằng nếu lượng khí thải nhà kính tiếp tục tăng, hơn 90% quần thể chim cánh cụt hoàng đế có thể gần như biến mất vào cuối thế kỷ này. Ngay cả với các kịch bản giảm phát thải trung bình, quần thể vẫn dự kiến giảm 50% vào những năm 2080.
Dữ liệu khủng hoảng băng biển
Băng biển Nam Cực là nền tảng cho toàn bộ hệ sinh thái. Sự suy giảm của nó không chỉ đe dọa chim cánh cụt hoàng đế mà còn ảnh hưởng đến hàng loạt loài khác. Để tìm hiểu thêm về cuộc khủng hoảng khí hậu Nam Cực, xem bài viết của chúng tôi về băng biển Nam Cực đạt mức thấp kỷ lục 2026 và vòng xoay khí hậu 2026.
Nguồn: NSIDC (Trung tâm Dữ liệu Băng tuyết Quốc gia) -- Diện tích băng biển tối đa hàng năm vào tháng 9.
Ảnh: ABC News -- Hải cẩu Nam Cực, loài cũng được nâng cấp lên Nguy cấp
Dự báo quần thể
Hiện tại có khoảng 250.000 cặp sinh sản trải rộng trên 54 quần thể được biết đến quanh lục địa Nam Cực. Tuy nhiên, tương lai của loài này phụ thuộc hoàn toàn vào việc thế giới phản ứng như thế nào với biến đổi khí hậu.
-> Với khoảng 250.000 cặp sinh sản hiện tại, giảm 50% có nghĩa là mất khoảng 125.000 cặp -- tương đương với mất toàn bộ quần thể ở khu vực Đông Nam Cực.
Thảm họa sinh sản 2023
Mùa sinh sản 2023 đã trở thành một trong những sự kiện tàn khốc nhất được ghi nhận trong lịch sử chim cánh cụt hoàng đế. Khi băng biển tan vỡ sớm bất thường vào cuối mùa đông, hàng nghìn chim non chưa kịp phát triển bộ lông không thấm nước đã bị nhấn chìm trong nước lạnh giá băng của Đại Dương Nam Cực.
-> 10.000 chim non tương đương 4% toàn bộ thế hệ sinh ra trong năm đó -- một tổn thất không thể bù đắp khi chu kỳ sinh sản của chim cánh cụt hoàng đế chỉ diễn ra một lần mỗi năm.
Hải cẩu Nam Cực: song song nguy cấp
Trong cùng đợt đánh giá, IUCN cũng nâng cấp hải cẩu Nam Cực (Arctocephalus gazella) lên Nguy cấp. Đây không phải sự trùng hợp -- cả hai loài đều phụ thuộc vào hệ sinh thái băng biển Nam Cực và đều chịu ảnh hưởng bởi cùng một nguyên nhân: sự nóng lên toàn cầu.
Chim cánh cụt hoàng đế
- -Cần băng biển 9+ tháng để sinh sản
- -Loài chim cánh cụt duy nhất sinh sản trong mùa đông
- -54 quần thể, ~250.000 cặp sinh sản
- -Đe dọa chính: mất băng biển
Hải cẩu Nam Cực
- -Phụ thuộc vào krill -- loài ăn băng biển
- -Quần thể tập trung ở đảo South Georgia
- -Đã phục hồi sau săn bắt thương mại -- nay lại suy giảm
- -Đe dọa chính: giảm krill do mất băng
Nỗ lực bảo tồn
Việc IUCN nâng cấp tình trạng bảo tồn là bước quan trọng nhưng chưa đủ. Các nhà khoa học và tổ chức bảo tồn đang đẩy mạnh nhiều sáng kiến để bảo vệ chim cánh cụt hoàng đế và môi trường sống của chúng.
Ảnh: Philip Trathan/IUCN -- Chim cánh cụt hoàng đế non đang phát triển bộ lông
Khu bảo tồn biển Nam Cực
Đề xuất thành lập các khu bảo tồn biển (MPA) mới ở Đông Nam Cực và Bán đảo Nam Cực đang được thúc đẩy tại Ủy ban Bảo tồn Tài nguyên Sống biển Nam Cực (CCAMLR). Các MPA sẽ hạn chế đánh bắt và giảm nhiễu loạn cho các quần thể sinh sản.
Giám sát vệ tinh
Các nhà khoa học sử dụng hình ảnh vệ tinh để theo dõi 54 quần thể từ không gian, phát hiện mất băng biển sớm và dự báo thất bại sinh sản trước khi chúng xảy ra.
Hiệp định Paris và giảm phát thải
Theo các nhà nghiên cứu, cách hiệu quả nhất để cứu chim cánh cụt hoàng đế là giảm phát thải khí nhà kính toàn cầu. Mỗi 0,1°C nóng lên được ngăn chặn sẽ cứu hàng nghìn cặp sinh sản.
Nghiên cứu gen và thích nghi
Các nhóm nghiên cứu đang phân tích bộ gen của chim cánh cụt hoàng đế để hiểu khả năng thích nghi với điều kiện mới. Một số quần thể đã cho thấy dấu hiệu dịch chuyển vị trí sinh sản đến những vùng băng ổn định hơn.
Bạn có thể làm gì?
Dù sống cách Nam Cực hàng nghìn cây số, hành động của mỗi cá nhân đều có thể tạo ra sự khác biệt. Biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu, và giải pháp cũng phải đến từ mọi nơi.
-> Theo các nhà khoa học, nếu mỗi người giảm 2 tấn CO₂/năm, điều này có thể giảm tốc độ nóng lên toàn cầu đủ để cứu hàng chục quần thể chim cánh cụt hoàng đế khỏi tuyệt chủng.
Cùng chủ đề— Khủng hoảng khí hậu Bắc Cực: Theo dõi băng tan và mực nước biển
Từ khóa liên quan
Theo dõi xu hướng mới nhất
Bookmark trang này và quay lại thường xuyên để cập nhật thông tin mới nhất.