Balendra Shah nhậm chức: Thủ tướng rapper và tầm nhìn cải cách Nepal

Quỹ đạo chính trị của Balendra Shah không có tiền lệ thực sự trong nền chính trị Nam Á. Sinh tại Kathmandu năm 1991, ông lấy bằng kỹ sư xây dựng từ Đại học Tribhuvan trước khi nổi tiếng toàn quốc với nghệ danh rapper 'Balen' — các bản nhạc phê phán tham nhũng, chủ nghĩa thân hữu và sự thờ ơ chính trị đạt hàng triệu lượt xem trên YouTube, trở thành bài ca cho giới trẻ Nepal bất mãn. Năm 2022, Shah ra tranh cử Thị trưởng Thành phố Kathmandu với tư cách ứng viên độc lập, bỏ qua mọi đảng phái lâu đời. Ông thắng cử quyết định, trở thành thị trưởng độc lập đầu tiên trong lịch sử thủ đô. Trong bốn năm, ông xây dựng uy tín quản trị thực tiễn: phá dỡ lấn chiếm trái phép dọc sông Bagmati, số hóa dịch vụ đô thị, và công khai đối đầu nhà thầu giao công trình kém chất lượng. Bước chuyển từ tòa thị chính sang chính trị quốc gia diễn ra thông qua Đảng Rastriya Swatantra, do Shah đồng sáng lập năm 2022. RSP tự định vị là giải pháp kỹ trị thay thế Đảng Quốc Đại Nepal và CPN-UML — các đảng luân phiên quyền lực giữa cùng những gia tộc suốt ba thập kỷ. Cương lĩnh đảng tập trung vào chống tham nhũng, quản trị số và hiện đại hóa kinh tế, tạo cộng hưởng mạnh mẽ với cử tri dưới 35 tuổi — chiếm hơn 60% cử tri Nepal.

Cuộc tổng tuyển cử tháng 3/2026 là ngày phán xét. RSP giành 182 trên 275 ghế Hạ viện, phá vỡ thế độc quyền hai đảng định hình chính trị Nepal kể từ khi chế độ quân chủ bị bãi bỏ năm 2008. Đảng Quốc Đại Nepal chỉ còn 42 ghế; CPN-UML do KP Sharma Oli lãnh đạo sụp đổ còn 31. Khoảnh khắc mang tính biểu tượng nhất diễn ra tại đơn vị bầu cử của chính Oli ở quận Jhapa, nơi Shah trực tiếp vận động và thắng với tỷ lệ ba trên một. Với một người từng giữ chức Thủ tướng năm lần và được coi là chính trị gia quyền lực nhất Nepal, thất bại này là tàn khốc — và cử tri muốn nó như vậy. Chiến dịch của RSP xây trên ba trụ cột: cam kết chống tham nhũng dựa trên thành tích của Shah tại Kathmandu, lời hứa số hóa dịch vụ chính phủ toàn quốc, và kế hoạch kinh tế tập trung giảm phụ thuộc kiều hối bằng cách tạo việc làm nội địa trong thủy điện, du lịch và công nghệ. Đảng chi ra chỉ một phần nhỏ so với các đảng lâu đời, thay vào đó dựa vào chiến dịch mạng xã hội lan truyền và vận động từng nhà bởi tình nguyện viên trẻ.

Sự trỗi dậy của Shah là biến động chính trị đáng kể nhất Nam Á kể từ bầu cử Modi 2014. Rapper-kỹ sư 35 tuổi không quan hệ gia đình chính trị lãnh đạo 30 triệu dân gửi tín hiệu vượt biên giới Nepal: chính trị triều đại có thể bị phá vỡ. Với Ấn Độ, Shah vừa là cơ hội vừa bất ổn. Cam kết 'ngoại giao đẳng cự' cho thấy Nepal có thể đa dạng hóa ngoài phạm vi ảnh hưởng New Delhi — có thể làm sâu quan hệ Vành đai Con đường với Bắc Kinh. Giới phân tích theo dõi chuyến thăm nước ngoài đầu tiên của Shah đi Delhi hay Bắc Kinh. Với cộng đồng Nepal ở nước ngoài — 35% tuổi lao động gửi tiền từ vùng Vịnh, Malaysia, Hàn Quốc — lời hứa việc làm nội địa mang tính sống còn. Thành công với thủy điện và công nghệ sẽ đảo ngược chảy máu chất xám. Thất bại, sự thất vọng sẽ sâu hơn bất kỳ điều gì thế hệ cũ gây ra.