Trump đề xuất ngân sách quốc phòng $1,5 nghìn tỷ: Lớn nhất kể từ Thế chiến II

Ngân sách $1,5 nghìn tỷ: Bối cảnh và quy mô

Ngày 3 tháng 4 năm 2026, Tổng thống Trump công bố đề xuất ngân sách FY2027 với tổng chi tiêu quốc phòng khoảng $1,5 nghìn tỷ, tăng khoảng 44% so với mức ~$1 nghìn tỷ của năm tài khóa trước. Đề xuất gồm $1,1 nghìn tỷ ngân sách quốc phòng thường niên và $350 tỷ qua gói hòa giải ngân sách, theo báo cáo của Washington Post và NPR.

Đây là mức chi quốc phòng lớn nhất tính theo tỷ lệ GDP kể từ Thế chiến thứ hai. Để so sánh, ngân sách quốc phòng Mỹ thời điểm cao nhất của Chiến tranh Lạnh (thập niên 1980) chiếm khoảng 6% GDP, trong khi đề xuất mới này ước tính tiến gần mức đó. Ngân sách cũng bao gồm riêng $200 tỷ cho các chiến dịch khẩn cấp liên quan đến Iran.

Mỗi công dân Mỹ sẽ gánh khoảng $4,500 chi phí quốc phòng mỗi năm theo ngân sách mới, tăng từ ~$3,000 trước đó.

Mở rộng hải quân: 34 tàu và 'tàu chiến lớp Trump'

Trọng tâm của ngân sách là $65,8 tỷ cho 34 tàu chiến mới, đợt mở rộng hải quân lớn nhất của Mỹ kể từ Chiến tranh Lạnh. Điểm nổi bật gồm tàu chiến mang tên 'lớp Trump,' 8 tàu ngầm tấn công lớp Virginia, 12 tàu khu trục Arleigh Burke và 6 tàu đổ bộ tấn công. Theo Military Times, mục tiêu là nâng tổng số tàu hải quân hoạt động vượt mức 350 chiếc.

Kế hoạch tàu ngầm đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh Thái Bình Dương. Trung Quốc đã vượt Mỹ về tổng số tàu hải quân (370 so với 296 của Mỹ tính đến đầu 2026), dù Mỹ vẫn dẫn đầu về trọng tải và năng lực chiến đấu. Tàu ngầm lớp Virginia mới sẽ tăng cường năng lực trinh sát và tấn công dưới nước.

Với $65,8 tỷ cho 34 tàu, mỗi tàu chiến mới tốn trung bình gần $2 tỷ, đủ để xây khoảng 200.000 căn nhà giá phải chăng tại Mỹ.

Lá chắn Golden Dome và tăng lương quân đội

Ngân sách bao gồm kinh phí cho chương trình lá chắn tên lửa Golden Dome, nhằm tạo ra hệ thống phòng thủ toàn diện cho lục địa Hoa Kỳ. Lấy cảm hứng từ hệ thống Vòm Sắt của Israel, Golden Dome được thiết kế để đánh chặn tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và vũ khí siêu thanh. Chương trình sẽ tích hợp radar, vệ tinh và các đơn vị đánh chặn trên đất liền và trên biển.

Ngoài ra, ngân sách đề xuất tăng lương 5-7% cho quân nhân, mức tăng lớn nhất trong hơn một thập kỷ. Với khoảng 1,3 triệu quân nhân tại ngũ và gần 800.000 quân dự bị, đợt tăng lương này nhằm giải quyết khủng hoảng tuyển quân đang diễn ra. Quân đội Mỹ đã không đạt chỉ tiêu tuyển quân trong 3 năm liên tiếp.

Nếu bạn là quân nhân Mỹ cấp E-5 (trung sĩ), mức lương cơ bản tăng 5-7% tương đương thêm $2,400-$3,400 mỗi năm trước thuế.

$200 tỷ cho chiến dịch khẩn cấp Iran

Ngân sách phân bổ riêng $200 tỷ cho các chiến dịch khẩn cấp liên quan đến Iran, nằm ngoài ngân sách quốc phòng thường niên. Con số này phản ánh quy mô leo thang xung đột tại Vùng Vịnh. Khoản chi bao gồm triển khai thêm nhóm tác chiến tàu sân bay, hoạt động không quân, hệ thống phòng thủ tên lửa khu vực và hỗ trợ hậu cần.

Theo các nhà phân tích quốc phòng, chi phí hoạt động hàng ngày cho chiến dịch Iran ước tính $300-500 triệu, tương đương cuộc chiến Iraq ở giai đoạn đỉnh điểm. Kinh phí khẩn cấp này không nằm trong giới hạn trần nợ thông thường, được phê duyệt qua cơ chế bổ sung khẩn cấp (supplemental appropriations).

$200 tỷ cho chiến dịch Iran bằng gần 3 lần toàn bộ ngân sách quốc phòng Việt Nam ($7,5 tỷ/năm). Mỗi ngày chi $300-500 triệu tương đương xây 1.000 trường học tại Việt Nam.

Mặt trái: Cắt $73 tỷ ngân sách nội địa

Để phần nào bù đắp cho mức tăng chi quốc phòng khổng lồ, ngân sách đề xuất cắt giảm $73 tỷ chi tiêu tùy nghi phi quốc phòng, tương đương giảm khoảng 10%. Các lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nhất gồm nghiên cứu y tế (NIH giảm ~$22 tỷ), giáo dục K-12 (giảm ~$18 tỷ), và năng lượng tái tạo (giảm ~$14 tỷ).

Các tổ chức khoa học cảnh báo rằng cắt giảm NIH 28% sẽ đình chỉ hàng ngàn dự án nghiên cứu đang triển khai, từ ung thư đến bệnh Alzheimer. Tương tự, cắt giảm giáo dục K-12 sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các chương trình Title I hỗ trợ trường học ở khu vực thu nhập thấp, và giảm tài trợ cho giáo viên STEM.

Nếu bạn là nhà nghiên cứu nhận tài trợ NIH, cắt giảm 28% có thể đồng nghĩa với việc mất nguồn tài trợ cho dự án đang triển khai, ảnh hưởng đến cả nhóm nghiên cứu.

Tác động lên nợ quốc gia: $39 nghìn tỷ và tăng thêm

Nợ quốc gia Mỹ hiện ở mức khoảng $39 nghìn tỷ. Mặc dù cắt giảm $73 tỷ chi tiêu nội địa, ngân sách quốc phòng $1,5 nghìn tỷ cộng với $200 tỷ chi khẩn cấp Iran sẽ tiếp tục đẩy thâm hụt tăng cao. Theo ước tính của CBO (Văn phòng Ngân sách Quốc hội), riêng tiền lãi trả nợ quốc gia đã tiến gần $1,3 nghìn tỷ/năm ở mức lãi suất trung bình khoảng 3,2%.

Điều đáng lo ngại là chi phí lãi suất nợ quốc gia ($1,3 nghìn tỷ/năm) gần bằng toàn bộ ngân sách quốc phòng thường niên ($1,1 nghìn tỷ). Nói cách khác, Mỹ đang chi gần bằng nhau cho quốc phòng và trả lãi nợ. Nếu lãi suất tăng thêm chỉ 1 điểm phần trăm, chi phí lãi sẽ vượt ngân sách quốc phòng.

Mỗi công dân Mỹ (kể cả trẻ sơ sinh) hiện gánh khoảng $116.000 nợ quốc gia. Với ngân sách mới, con số này sẽ tăng thêm ~$1.500 mỗi năm.

Hệ quả toàn cầu và khu vực Châu Á - Thái Bình Dương

Ngân sách quốc phòng $1,5 nghìn tỷ gửi tín hiệu rõ ràng đến các đối thủ chiến lược. Trung Quốc, với ngân sách quốc phòng công khai khoảng $230 tỷ (dù nhiều nhà phân tích ước tính thực tế gấp đôi), sẽ phải đánh giá lại cán cân lực lượng tại Biển Đông và eo biển Đài Loan. Đợt mở rộng hải quân 34 tàu tập trung vào năng lực triển khai tại Tây Thái Bình Dương.

Đối với ASEAN và Việt Nam, ngân sách này có hai mặt. Một mặt, sự hiện diện quân sự Mỹ mạnh hơn tại Thái Bình Dương có thể tạo đối trọng với Trung Quốc, giảm áp lực trên Biển Đông. Mặt khác, cuộc chạy đua vũ trang có thể khiến khu vực bất ổn hơn, và chi phí quốc phòng khổng lồ của Mỹ có thể dẫn đến áp lực kinh tế toàn cầu qua nợ công và lãi suất cao hơn.

Nếu bạn theo dõi tình hình Biển Đông, 34 tàu chiến mới của Mỹ (trong đó nhiều chiếc sẽ triển khai tại Thái Bình Dương) có thể thay đổi cán cân lực lượng hải quân trong khu vực từ năm 2028 trở đi.

Câu hỏi thường gặp