Mỹ và Indonesia ký thỏa thuận quốc phòng lớn vì an ninh châu Á-Thái Bình Dương

Thỏa thuận hợp tác quốc phòng Mỹ–Indonesia được ký tại Lầu Năm Góc ngày 14 tháng 4, 2026, giữa Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Indonesia Sjamsoeddin. Theo nguồn tin từ Al Jazeera, thỏa thuận bao gồm các lĩnh vực hợp tác hàng hải, hệ thống dưới nước và công nghệ tự hành, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quan hệ quốc phòng song phương.

Photo: Reuters via Al Jazeera

Hegseth mô tả thỏa thuận là bước đi "tăng cường răn đe khu vực" (bolsters regional deterrence). Đối với Washington, Indonesia — quốc gia quần đảo lớn nhất thế giới với hơn 17.000 đảo — là đối tác chiến lược then chốt trong việc kiểm soát các tuyến hàng hải chính yếu tại Đông Nam Á.

Indonesia kiểm soát ba tuyến hàng hải quốc tế then chốt: eo biển Malacca, eo biển Lombok và eo biển Sunda. Khoảng 40% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua các tuyến này, theo ước tính của UNCTAD. Việc tăng cường hợp tác hàng hải cho phép cả hai phía tuần tra chung, chia sẻ tình báo và phối hợp chống cướp biển, buôn lậu và đánh cá bất hợp pháp.

▸ Nếu bạn xuất nhập khẩu qua Đông Nam Á, hợp tác hàng hải Mỹ–Indonesia có thể giảm rủi ro vận chuyển và ổn định chi phí logistics.

Một trong những điểm nhạy cảm nhất của thỏa thuận là việc Mỹ tìm kiếm quyền bay qua không phận Indonesia. Với vị trí địa lý nằm giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, không phận Indonesia là tuyến đường ngắn nhất cho lực lượng không quân Mỹ triển khai nhanh trong khu vực. Tuy nhiên, Indonesia theo đuổi chính sách đối ngoại không liên kết (bebas-aktif), và việc cho phép quân đội Mỹ bay qua có thể gây phản ứng chính trị trong nước.

▸ Chính sách không liên kết của Indonesia (bebas-aktif) giống với lập trường của Việt Nam — cả hai đều tìm cách cân bằng giữa các cường quốc.

Thỏa thuận này nằm trong chiến lược rộng lớn của Washington nhằm xây dựng mạng lưới liên minh tại Châu Á – Thái Bình Dương. Trong bối cảnh cuộc chiến Iran đang diễn ra và căng thẳng gia tăng với Trung Quốc tại Biển Đông, Mỹ đang tìm cách đa dạng hóa các đối tác an ninh vượt ra ngoài các đồng minh truyền thống như Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia.

Photo: AP via Al Jazeera

▸ Đối với Đông Nam Á, việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự vừa là cơ hội an ninh, vừa là rủi ro địa chính trị nếu buộc phải chọn phe.

Indonesia là thành viên sáng lập và nền kinh tế lớn nhất ASEAN. Bất kỳ thỏa thuận quốc phòng nào giữa Jakarta và Washington đều tạo hiệu ứng lan tỏa trong khối. Nếu Indonesia nghiêng về phía Mỹ, các quốc gia như Việt Nam, Philippines và Singapore có thể cảm thấy áp lực tương tự. Ngược lại, các nước như Campuchia và Lào, vốn có quan hệ chặt chẽ với Bắc Kinh, có thể đẩy xa hơn về phía Trung Quốc.

Việt Nam đã nâng cấp quan hệ với Mỹ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện từ tháng 9/2023 — mức cao nhất trong hệ thống ngoại giao Việt Nam. Tuy nhiên, hợp tác quốc phòng Việt–Mỹ vẫn thận trọng hơn so với Indonesia, chủ yếu tập trung vào tuần duyên, rà phá bom mìn và hỗ trợ nhân đạo.

▸ Việt Nam có quan hệ ngoại giao cao hơn nhưng hợp tác quân sự thực tế với Mỹ còn khoảng cách lớn so với Indonesia. Đây có thể là tín hiệu để Hà Nội xây dựng cụ thể hơn nội dung hợp tác quốc phòng.

Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Indonesia, với kim ngạch song phương vượt 130 tỷ USD vào năm 2025 theo dữ liệu của Bộ Thương mại Indonesia. Bắc Kinh chắc chắn sẽ theo dõi sát thỏa thuận này. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Indonesia đang chơi bài ngoại giao khéo léo: tận dụng sự cạnh tranh Mỹ–Trung để đạt lợi ích tối đa từ cả hai phía.

▸ Với kim ngạch thương mại Trung–Indonesia vượt 130 tỷ USD, bất kỳ sự thay đổi nào cũng ảnh hưởng đến giá hàng nhập khẩu tại Đông Nam Á.

Thỏa thuận Mỹ–Indonesia đánh dấu sự chuyển dịch dần trong cấu trúc an ninh Đông Nam Á. ASEAN, vốn dựa trên nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp, đang đối mặt với thực tế mới: các thành viên ngày càng chia rẽ về việc nghiêng về đâu. Phân tích ZestLab cho rằng xu hướng này sẽ gia tăng trong nửa sau năm 2026.

Nguồn tham khảo

1. Al Jazeera — US, Indonesia sign major defence cooperation agreement (April 14, 2026)
2. UNCTAD — Ước tính thương mại hàng hải toàn cầu
3. Bộ Thương mại Indonesia — Dữ liệu thương mại song phương Trung Quốc–Indonesia 2025