Photo: Reuters / NBC News
Tóm tắt chính
- Ngừng bắn 2 tuần Mỹ-Iran có hiệu lực ngày 8 tháng 4, do Pakistan làm trung gian, nhưng đã lung lay ngay ngày đầu tiên.
- Eo biển Hormuz được mở lại rồi đóng lại trong vài giờ. Phó Tổng thống Vance cảnh báo: ngừng bắn sẽ kết thúc nếu Hormuz không mở hoàn toàn.
- Lebanon bị loại khỏi thỏa thuận theo phía Mỹ; Iran và Pakistan khẳng định Lebanon được bao gồm.
- Israel tấn công Lebanon ngày 8-9 tháng 4: 254 người thiệt mạng, 1.165 người bị thương. Hezbollah đáp trả bằng tên lửa.
- Giá dầu giảm 8 đô la rồi phục hồi khi căng thẳng Lebanon leo thang.
- Đàm phán hòa bình tại Islamabad dự kiến ngày 10 tháng 4.
Điều khoản thỏa thuận
Thỏa thuận ngừng bắn Iran-Mỹ, được công bố ngày 8 tháng 4 năm 2026, là kết quả đàm phán bí mật kéo dài bốn ngày tại Islamabad do Pakistan làm trung gian. Đây là bước đột phá ngoại giao đầu tiên kể từ khi xung đột quân sự trực tiếp Mỹ-Iran bắt đầu vào tháng 3.
Iran cam kết
- Mở lại eo biển Hormuz cho tàu thương mại
- Ngừng phóng tên lửa đạn đạo
- Cho phép hành lang nhân đạo
- Tham gia đàm phán tại Islamabad ngày 10 tháng 4
Mỹ cam kết
- Tạm dừng không kích vào lãnh thổ Iran
- Giảm hiện diện hải quân tại Vịnh Ba Tư
- Tham gia đàm phán trực tiếp tại Islamabad
- Xem xét nới lỏng một số biện pháp trừng phạt
Tuy nhiên, theo nguồn tin từ Al Jazeera ngày 8 tháng 4, văn bản thỏa thuận có ngôn ngữ mập mờ về Lebanon, tạo kẽ hở mà mỗi bên diễn giải theo cách riêng.
Điểm nóng Lebanon: Lỗ hổng chí mạng
Vấn đề Lebanon đã nhanh chóng trở thành lỗ hổng nghiêm trọng nhất của thỏa thuận. Washington khẳng định ngừng bắn chỉ áp dụng cho xung đột trực tiếp Mỹ-Iran và không bao gồm các hoạt động của Israel tại Lebanon. Tehran và Islamabad phản bác, cho rằng bất kỳ hành động quân sự nào liên quan đến các bên trong cuộc xung đột đều vi phạm tinh thần thỏa thuận.
Theo NBC News ngày 8 tháng 4, Israel tiến hành nhiều đợt không kích vào các mục tiêu mà họ mô tả là cơ sở hạ tầng Hezbollah tại miền nam Lebanon và ngoại ô phía nam Beirut. Thương vong dân sự lên tới con số hàng trăm. Iran coi đây là vi phạm trực tiếp, trong khi Mỹ cho rằng các hoạt động của Israel không nằm trong phạm vi thỏa thuận.
Diễn biến eo biển Hormuz
Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô thế giới, là yếu tố quan trọng nhất về mặt kinh tế trong thỏa thuận. Diễn biến liên tục thay đổi trong 24 giờ đầu tiên.
Thỏa thuận chính thức có hiệu lực. Iran tuyên bố sẽ dỡ bỏ phong tỏa eo biển Hormuz trong vòng 12 giờ.
Giá dầu Brent giảm ngay 5 đô la/thùng trong phiên giao dịch châu Á.
Hải quân Iran rút tàu tuần tra khỏi luồng chính. Ba tàu chở dầu đi qua thành công. Giá dầu tiếp tục giảm thêm 3 đô la.
Tổng mức giảm giá dầu đạt khoảng 8 đô la/thùng so với trước ngừng bắn.
Sau tin Israel không kích Lebanon, Iran tuyên bố tạm dừng mở eo biển cho đến khi Mỹ làm rõ vấn đề Lebanon. Tàu thương mại được khuyến cáo chờ.
Giá dầu đảo chiều, phục hồi hơn một nửa mức giảm trước đó.
Phó Tổng thống Vance tuyên bố: ngừng bắn sẽ kết thúc nếu eo biển Hormuz không mở hoàn toàn. Iran đáp rằng Hormuz gắn liền với an toàn cho Lebanon.
Bạo lực tiếp diễn: Lebanon trong lửa đạn
Dù ngừng bắn Mỹ-Iran về mặt kỹ thuật vẫn còn hiệu lực, bạo lực tại Lebanon leo thang mạnh. Hezbollah đáp trả các cuộc không kích của Israel bằng hàng chục quả tên lửa nhắm vào miền bắc Israel vào ngày 9 tháng 4. Phía Israel báo cáo thiệt hại tại các thị trấn biên giới nhưng không công bố con số thương vong cụ thể.
Liên Hợp Quốc ngày 8 tháng 4 kêu gọi tất cả các bên kiềm chế và mở rộng ngừng bắn để bao gồm Lebanon. Tổng thư ký yêu cầu ngừng bắn nhân đạo ngay lập tức tại Lebanon để cho phép sơ tán dân thường và tiếp cận y tế.
Phân tích ZestLab: Vòng xoáy leo thang Israel-Hezbollah đang hoạt động độc lập với ngừng bắn Mỹ-Iran, tạo ra một cuộc chiến song song có thể kéo sập toàn bộ thỏa thuận. Nếu Iran quyết định hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Hezbollah, ranh giới giữa xung đột Lebanon và ngừng bắn sẽ hoàn toàn sụp đổ.
Phản ứng thị trường dầu mỏ
Giá dầu Brent phản ánh sự hỗn loạn trong một ngày giao dịch duy nhất. Khi tin ngừng bắn được công bố, giá giảm mạnh khoảng 8 đô la/thùng do giảm phí rủi ro từ eo biển Hormuz. Tuy nhiên, khi Israel tấn công Lebanon và Iran tạm dừng mở Hormuz, giá đảo chiều phục hồi đáng kể.
Iran cũng thông báo các tuyến vận chuyển thay thế qua các cảng phía nam để giảm áp lực lên eo biển. Tuy nhiên, các chuyên gia logistics hàng hải cho rằng các tuyến thay thế chỉ đáp ứng được một phần nhỏ công suất so với Hormuz, không đủ để ổn định thị trường nếu eo biển vẫn đóng.
Phản ứng quốc tế
Phản ứng quốc tế phản ánh sự thận trọng có thể hiểu được, khi các bên vừa hoan nghênh bước đột phá ngoại giao vừa lo ngại về các lỗ hổng trong thỏa thuận.
Ủng hộ thận trọng. Kêu gọi mở rộng ngừng bắn sang Lebanon và đảm bảo an toàn hàng hải.
Tự hào về vai trò trung gian. Cam kết đăng cai đàm phán Islamabad ngày 10 tháng 4 với an ninh cao nhất.
Hoan nghênh ngừng bắn, yêu cầu mở rộng tới Lebanon. Kêu gọi ngừng bắn nhân đạo và tiếp cận viện trợ.
Kêu gọi tất cả các bên tôn trọng thỏa thuận và nhanh chóng giải quyết vấn đề Lebanon.
Đàm phán Islamabad ngày 10 tháng 4: Những gì sẽ xảy ra
Pakistan đăng cai vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa phái đoàn Iran và Mỹ kể từ khi xung đột bắt đầu. Các vấn đề cốt lõi cần giải quyết sẽ quyết định liệu ngừng bắn có tồn tại được hay không.
Thời gian biểu cụ thể, cơ chế giám sát, và đảm bảo an toàn hàng hải.
Xác định Lebanon có nằm trong phạm vi ngừng bắn hay không. Đây là vấn đề phức tạp nhất.
Ai giám sát tuân thủ? Vai trò của Pakistan và Liên Hợp Quốc.
Hành lang cứu trợ, sơ tán dân thường, tiếp cận y tế.
Ba kịch bản rủi ro
Phân tích ZestLab: Ba kịch bản phát triển tình hình trong 7-14 ngày tới, dựa trên các biến số hiện có.
Islamabad đạt thỏa thuận về Lebanon. Hormuz mở hoàn toàn. Israel đồng ý tạm ngừng hoạt động. Giá dầu ổn định quanh mức trước xung đột. Kịch bản lạc quan nhất nhưng ít khả năng nhất do thiếu cơ chế ràng buộc Israel.
Mỹ và Iran duy trì ngừng bắn song phương. Lebanon vẫn là chiến trường. Hormuz mở cho tàu trung lập nhưng bị kiểm soát. Giá dầu dao động mạnh. Đàm phán kéo dài qua tuần thứ hai mà không có giải pháp cuối cùng.
Iran hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Hezbollah, phá vỡ ranh giới ngừng bắn. Hormuz đóng hoàn toàn. Mỹ nối lại không kích. Giá dầu tăng vọt trên 120 đô la/thùng. Toàn bộ khu vực quay lại trạng thái chiến tranh toàn diện.
Câu hỏi thường gặp
Bài viết liên quan
Nguồn tham khảo
- Al Jazeera — US-Iran ceasefire deal: What are the terms and what’s next — April 8, 2026
- NBC News — Live Updates: Iran War Ceasefire, Trump, Hormuz, Israel, Lebanon — April 8, 2026
- United Nations News — Secretary-General calls for ceasefire extension to Lebanon — April 8, 2026
- Al Jazeera — Gulf Arab nations react to Iran-US ceasefire announcement — April 8, 2026