Đàm phán hòa bình Iran: Deadline 6/4 và khủng hoảng eo biển Hormuz

Ngày 26/3/2026 — Ngày thứ 27 của chiến dịch quân sự phối hợp Mỹ–Israel chống Iran — Tổng thống Trump công bố gia hạn tạm dừng các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran. Hạn chót mới: 8 giờ tối ngày 6/4 theo giờ miền Đông. Theo Bloomberg, việc gia hạn đi kèm cảnh báo gay gắt: Trump công khai đặt câu hỏi liệu thỏa thuận với Iran có khả thi hay không, gọi lãnh đạo Iran là 'rất khó đàm phán.' Việc tạm dừng áp dụng cụ thể cho mục tiêu năng lượng — nhà máy lọc dầu, cơ sở khí đốt tự nhiên và cảng xuất khẩu. Chiến dịch quân sự chống cơ sở hạt nhân, phòng không và hạ tầng chỉ huy của Iran tiếp tục không ngừng. Sự phân biệt này quan trọng: tấn công năng lượng sẽ tàn phá nguồn thu chính của Iran nhưng cũng đẩy giá dầu toàn cầu vào vùng chưa từng có. Chính quyền đang đi trên lưỡi dao giữa áp lực quân sự và tự gây thiệt hại kinh tế. Phía sau hậu trường, bộ máy ngoại giao đang vận hành nhanh hơn những tuyên bố công khai. Đặc phái viên Steve Witkoff liên tục di chuyển giữa Islamabad và các thủ đô vùng Vịnh, dùng Pakistan làm trung gian chính với Tehran. Khung 15 điểm ông chuyển giao bao gồm lộ trình phi hạt nhân hóa, tương lai eo biển Hormuz, trình tự rút quân và — gây tranh cãi nhất — câu hỏi về bồi thường chiến tranh.

Eo biển Hormuz, tuyến đường thủy hẹp giữa Iran và Oman chỉ rộng 33 km tại điểm hẹp nhất, là điểm nghẽn vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới trong nhiều thập kỷ. Trước xung đột hiện tại, khoảng 20 triệu thùng dầu thô đi qua đây mỗi ngày — xấp xỉ 20% tiêu thụ dầu mỏ toàn cầu. Từ ngày 8/3, Iran đã thực tế đóng eo biển bằng hệ thống phòng thủ nhiều lớp gồm thủy lôi, tàu tấn công nhanh của Hải quân IRGC và tên lửa hành trình chống hạm từ bờ. Các nhà vận hành tàu chở dầu thương mại tuyên bố tuyến đường không thể mua bảo hiểm, và phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh của Lloyd's London tăng lên mức chưa thấy kể từ Chiến tranh Tàu dầu thập niên 1980. Tác động diễn ra ngay lập tức và tàn khốc. Theo dữ liệu Kpler, lưu lượng dầu vận chuyển đường biển toàn cầu giảm khoảng 15 triệu thùng/ngày trong hai tuần đầu phong tỏa. Các quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào dầu Vịnh — Nhật Bản (90% nhập khẩu), Hàn Quốc (70%) và Ấn Độ (60%) — kích hoạt dự trữ dầu mỏ chiến lược. IEA phối hợp giải phóng khẩn cấp 120 triệu thùng từ kho dự trữ các nước thành viên, nhưng nhà phân tích cảnh báo dự trữ chỉ có thể đệm sốc 90–120 ngày theo tốc độ rút hiện tại.

Hạn chót 6/4 tạo ra ngã ba đường với ba hướng, mỗi hướng có hệ quả khác nhau hoàn toàn đối với thị trường năng lượng toàn cầu và ổn định địa chính trị. Kịch bản 1: Thỏa thuận khung (xác suất ~15%). Iran chấp nhận phiên bản sửa đổi của kế hoạch 15 điểm, có thể với dỡ bỏ trừng phạt theo giai đoạn và công thức giữ thể diện về chủ quyền Hormuz. Dầu giảm về $85–90. Thị trường phục hồi mạnh. Điều này vẫn khó xảy ra trước phản ứng hiện tại từ Tehran. Kịch bản 2: Đàm phán kéo dài (xác suất ~45%). Cả hai bên đồng ý gia hạn tạm dừng sau ngày 6/4 trong khi đàm phán kênh ngầm tiếp tục. Dầu ổn định ở $100–110. Đây là kết quả có khả năng nhất — không bên nào muốn bị coi là người bỏ đi, nhưng không bên nào chấp nhận điều khoản của đối phương. Rủi ro là 'mệt mỏi hạn chót' khi gia hạn trở thành bình thường và xung đột cơ bản âm ỉ. Kịch bản 3: Leo thang (xác suất ~40%). Đàm phán sụp đổ. Trump nối lại tấn công năng lượng. Iran trả đũa bằng tấn công rộng hơn vào cơ sở hạ tầng năng lượng Vùng Vịnh. Dầu vượt $130, có thể lên $140+. Lầu Năm Góc triển khai thêm 10.000 quân. Xác suất suy thoái toàn cầu nhảy từ 35% lên trên 60%. Đây là kịch bản mà nhà giao dịch năng lượng và phân tích quốc phòng đang định giá — lưu ý tỷ lệ put/call cao trên hợp đồng tương lai dầu và sự tăng vọt cổ phiếu ngành quốc phòng.