Phó Tổng thống Vance bay đến Pakistan cho đàm phán hòa bình Iran ngày 10/4

Thủ tướng Shehbaz Sharif đã chính thức mời cả hai phái đoàn đến Islamabad vào ngày 10 tháng 4, 2026. Pakistan có vị thế độc đáo: chia sẻ biên giới với Iran, là đồng minh chiến lược của Mỹ, và duy trì quan hệ kinh tế với cả hai bên. Sharif đã điện đàm với cả Tổng thống Trump và Lãnh tụ tối cao Khamenei trước khi đưa ra lời mời.

Địa điểm họp dự kiến là Nhà khách Thủ tướng ở Islamabad, nơi đã từng tổ chức nhiều vòng đàm phán quan trọng. Pakistan cũng cam kết cung cấp bảo đảm an ninh đầy đủ cho cả hai phái đoàn.

Phó Tổng thống JD Vance sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ — đây là chuyến công du ngoại giao cấp cao đầu tiên của ông kể từ khi nhậm chức. Vance đã cảnh báo “hậu quả nghiêm trọng” nếu đàm phán thất bại, nhưng cũng thể hiện sự sẵn sàng đối thoại.

Phái đoàn Mỹ dự kiến bao gồm các quan chức từ Bộ Ngoại giao, Hội đồng An ninh Quốc gia, và các cố vấn quân sự cấp cao. Điều này cho thấy Mỹ xem đàm phán này là cơ hội nghiêm túc, không chỉ là màn trình diễn ngoại giao.

Theo nguồn tin từ NBC News, Vance đã trao đổi trực tiếp với các tướng lĩnh Lục quân và Hải quân Mỹ ở vịnh Persian trước khi lên đường. USS Mercy đã được triển khai, cùng với các nhóm tàu sân bay — phương án dự phòng nếu ngoại giao thất bại.

Vấn đề Lebanon và Hezbollah là trở ngại lớn nhất trên bàn đàm phán. Iran kiên quyết rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm Hezbollah và các lực lượng đồng minh ở Lebanon. Trong khi đó, Mỹ và Israel yêu cầu tách biệt vấn đề Lebanon khỏi đàm phán song phương Mỹ-Iran.

Theo Al Jazeera, Pháp, Đức và Anh đang vận động để có vai trò trung gian riêng cho vấn đề Lebanon, tạo ra một “kênh đàm phán phụ” chạy song song với đàm phán chính ở Islamabad. Giải pháp này có thể giúp cả hai bên giữ thể diện.

Eo biển Hormuz vẫn đảm nhiệm giao thương khoảng 21% lượng dầu mỏ toàn cầu. Việc Iran đóng cửa eo biển trong cuộc xung đột đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu lên mức cao nhất kể từ 2022. Bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm cam kết rõ ràng về tự do hàng hải.

Phương án đang được thảo luận bao gồm: lực lượng giám sát đa quốc gia, cam kết không tấn công tàu thương mại, và cơ chế giải quyết tranh chấp nhanh. Các nước vùng Vịnh — Saudi Arabia, UAE, Qatar — đều đang gây áp lực để đảm bảo Hormuz không bao giờ bị phong tỏa lại.

Chương trình hạt nhân Iran đã tiến xa hơn nhiều kể từ khi JCPOA sụp đổ. Iran hiện đã làm giàu uranium lên 60%, chỉ cách mức vũ khí (90%) một bước ngắn. Mỹ yêu cầu đóng băng ngay lập tức và thanh tra IAEA không báo trước. Iran yêu cầu dỡ bỏ cấm vận trước khi chấp nhận bất kỳ hạn chế nào.

Đây là vòng xoáy “gà đi trước hay trứng đi trước” kinh điển trong đàm phán kiểm soát vũ khí. Giải pháp khả thi nhất là “hành động-đổi-hành động”: Iran đóng băng làm giàu, Mỹ giảm cấm vận năng lượng — đồng thời, không bên nào phải đi trước.

Một lộ trình dỡ bỏ cấm vận 3 giai đoạn đang được thảo luận. Giai đoạn 1 (0-3 tháng): dỡ bỏ cấm vận năng lượng và thực phẩm, cho phép xuất khẩu dầu mỏ ở mức hạn chế. Giai đoạn 2 (3-9 tháng): dỡ bỏ cấm vận tài chính, mở lại kênh ngân hàng SWIFT. Giai đoạn 3 (9-18 tháng): dỡ bỏ cấm vận vũ khí, bình thường hóa quan hệ ngoại giao.

Mỗi giai đoạn gắn với các mốc kiểm chứng cụ thể: thanh tra IAEA, tuân thủ ngưng bắn Hormuz, và giảm hiện diện quân sự. Nếu Iran vi phạm, cấm vận tự động được tái áp đặt — mệnh đề “snapback” tương tự JCPOA nhưng nghiêm khắc hơn.

Bên trong chính quyền Trump, có sự chia rẽ giữa phe ngoại giao do Vance đại diện và phe quân sự. Các tướng lĩnh Lầu Năm Góc ưu tiên sức ép tối đa và không muốn nhượng bộ. Vance lại cho rằng một thỏa thuận — dù không hoàn hảo — vẫn tốt hơn leo thang.

Con trai Lãnh tụ tối cao — Mojtaba Khamenei — được nhìn thấy tại các lễ kỷ niệm ngưng bắn ở Tehran. Điều này cho thấy chế độ Iran cũng đang chuẩn bị cho một bước ngoặt ngoại giao, dù nội bộ cũng có sự phản đối từ phe cứng rắn Lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC).